Πέμπτη, 21 Οκτωβρίου 2021 | 01:31
Αρχική Citizens Η χρήση των ελεύθερων δημόσιων χώρων από τους πολίτες κατά τη διάρκεια...

Η χρήση των ελεύθερων δημόσιων χώρων από τους πολίτες κατά τη διάρκεια της COVID-19 εποχής

newsroom |

Της Ρόϊδως Μητούλα

Οι ελεύθεροι δημόσιοι χώροι αποτελούν μια από τις πολλές μεταβλητές που καθορίζουν την ποιότητα ζωής των πολιτών και τη βιωσιμότητα των πόλεων. Ιδιαίτερα στα μεγάλα αστικά κέντρα που χαρακτηρίζονται από υψηλές πυκνότητες δόμησης, η ύπαρξη ελεύθερων δημόσιων χώρων εξασφαλίζει την οικολογική, οικονομική και κοινωνική ποιότητα.

Παρόλα αυτά, στο ελληνικό αστικό περιβάλλον και ιδιαίτερα στην αστική Περιφέρεια της Αττικής, οι ελεύθεροι δημόσιοι χώροι καταλαμβάνουν πολύ περιορισμένη έκταση. Οι παράγοντες που συνέβαλαν σε αυτό είναι πολλοί, όπως φυσικοί, ιστορικοί, κοινωνικοί κ.ά. Ο σημαντικότερος όμως λόγος είναι ότι σε πολλές περιπτώσεις οι ελεύθεροι δημόσιοι χώροι προέκυψαν συμπτωματικά, δηλαδή ως “περίσσευμα” από την ανοικοδόμηση και όχι ως αποτέλεσμα συγκεκριμένων πολεοδομικών και κυκλοφοριακών σχεδιασμών. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι χώροι αυτοί σήμερα να μην είναι επαρκείς ως προς την έκταση τους μέσα στο αστικό περιβάλλον και ιδιαίτερα το Αττικό. Ωστόσο, μεγαλύτερες επιφάνειες καλύπτουν τρεις κατηγορίες αυτών, τα άλση, τα πάρκα και οι πλατείες. Η σπουδαιότητά τους θεωρείται σημαντική λόγω της αυξημένης χρήσης τους από τους πολίτες, αλλά και του πολλαπλού ρόλου που “παίζουν” μέσα στο αστικό περιβάλλον.

Αναφερόμενοι στη βιβλιογραφία θα πρέπει να διευκρινίσουμε ότι όσον αφορά στα άλση, βρίσκονται συνήθως σε αστικές και προαστιακές περιοχές. Αποτελούν κατά κανόνα δημιουργήματα παλαιότερων αναδασώσεων εκτάσεων στις παρυφές οικισμών, που με την οικιστική επέκταση περικυκλώθηκαν από τον οικιστικό ιστό. Στις αστικές περιοχές καταλαμβάνουν συνήθως επιφάνειες λόφων και περιβάλλονται από πυκνοδομημένες περιοχές. Τα άλση χρησιμοποιούνται κυρίως για ψυχαγωγικούς σκοπούς.

Πάρκα είναι οι εκτάσεις εντός των πόλεων ή των οικιστικών εν γένει περιοχών, που καλύπτονται από (φυσική ή τεχνητή) βλάστηση με κηποτεχνικές διαμορφώσεις. Στη σύγχρονη πολεοδομία, ως πάρκο ορίζεται μια πράσινη έκταση μεγάλου μεγέθους, η οποία είναι συνήθως περίκλειστη και οργανωμένη σύμφωνα με την αισθητική του τοπίου. Το πάρκο προσφέρεται για ενεργητική αναψυχή, για δημιουργική εκμετάλλευση του ελεύθερου χρόνου, καθώς και για οποιαδήποτε κοινωνική δραστηριότητα.

Οι πλατείες είναι οι πιο σημαντικοί ελεύθεροι χώροι του δομημένου περιβάλλοντος, αφού αποτελούν κατεξοχήν τόπους συνάθροισης στα κέντρα των πόλεων και στις γειτονιές. Κατά κανόνα είναι επίπεδοι χώροι, με σκληρές ανοιχτές επιφάνειες για συγκέντρωση μεγάλου πλήθους σε συγκεντρώσεις, γιορτές και άλλες εκδηλώσεις. Από το παρελθόν οι πλατείες κατασκευάζονται σε κεντρικά σημεία και στις εισόδους των πόλεων, κοντά σε λιμάνια και εκκλησίες και γενικότερα σε χώρους που συγκεντρώνουν περισσότερο κόσμο και δημόσιες δραστηριότητες των πολιτών.

Περιβαλλοντική, οικονομική και πολιτισμική προσφορά των ελεύθερων δημόσιων χώρων

Πολύ συχνά οι ελεύθεροι δημόσιοι χώροι καταλαμβάνονται από πράσινο και συμβάλλουν στην περιβαλλοντική αναβάθμιση της πόλης. Γενικά, βελτιώνουν το μικροκλίμα, εμπλουτίζουν τον υδροφόρο ορίζοντα, περιορίζουν την ατμοσφαιρική ρύπανση και το θόρυβο, προστατεύουν τη βιοποικιλότητα και τα εδάφη. Το ποσοστό της συνεισφοράς αυτής κρίνεται από παράγοντες όπως η έκταση, η ποσότητα και η ποιότητα του πρασίνου, η διασπορά μέσα στον αστικό ιστό κ.ά.

Οι ελεύθεροι δημόσιοι χώροι συμβάλουν επίσης και στην οικονομική αναβάθμιση της πόλης, καθώς χρησιμοποιούνται για εκδηλώσεις και ψυχαγωγικές δραστηριότητες, οι οποίες συχνά αποφέρουν οικονομικά οφέλη. Η παρουσία του πράσινου αυτού καθεαυτού, αναβαθμίζει το αστικό περιβάλλον καθιστώντας το περισσότερο ελκυστικό, με συνεπακόλουθη αύξηση της επισκεψιμότητας της περιοχής. Σημειώνεται ότι οι ανοιχτοί αυτοί χώροι, μπορούν να χρησιμοποιηθούν και ως εναλλακτική ψυχαγωγία σε σχέση με έναν κλειστό και ιδιωτικό χώρο.

Την ίδια στιγμή, οι ελεύθεροι δημόσιοι χώροι συμβάλουν στην ενίσχυση των κοινωνικών συναναστροφών και στην ποιοτική αξιοποίηση του ελευθέρου χρόνου των πολιτών. Προσφέρουν τη δυνατότητα δραστηριοτήτων όπως το περπάτημα, την παρατήρηση, το διάβασμα, τη συζήτηση κ.ά.

Επίσης, οι ελεύθεροι δημόσιοι χώροι συμβάλουν και στην πολιτισμική αναβάθμιση της πόλης, καθώς δίνουν την ευκαιρία για διοργάνωση συλλογικών δραστηριοτήτων, ψυχαγωγικών δρώμενων, υπαίθριων εκδηλώσεων και γενικότερα πολιτιστικών δραστηριοτήτων. Σε πολλές περιπτώσεις μάλιστα, οι χώροι αυτοί φιλοξενούν και άλλες λειτουργίες, όπως αθλητικές εγκαταστάσεις, εκπαιδευτικά ιδρύματα, νοσοκομεία, αρχαιολογικούς χώρους κ.ά.

Ταυτόχρονα με τα παραπάνω, θα πρέπει να τονίσουμε και τη συνεισφορά των χώρων αυτών σε περιπτώσεις κινδύνων και φυσικών καταστροφών, όπως και σε περιπτώσεις πανδημίας. Η εμπειρία των τελευταίων μηνών έδειξε πως οι ελεύθεροι δημόσιοι χώροι σε αστικό περιβάλλον είναι πραγματικά πολύτιμοι, καθώς μπορούν να χρησιμοποιηθούν με ασφάλεια από ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού σε κρίσιμες περιόδους.

Έρευνα στους Δήμους Περιστερίου και Νέας Σμύρνης

Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω, διενεργήθηκε έρευνα στο Τμήμα Οικονομίας και βιώσιμης Ανάπτυξης του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου σχετικά με τη χρήση των ελεύθερων δημόσιων χώρων και ιδιαίτερα των αλσών, πάρκων και πλατειών, από τους πολίτες της πρωτεύουσας. Αρχικός στόχος ήταν να αποδειχθεί η συμβολή των χώρων αυτών στην αναβάθμιση της ποιότητας ζωής, αλλά και η συχνότητα και οι λόγοι για τους οποίους τους επισκέπτονται οι πολίτες.

Ως μελέτη περίπτωσης επελέγησαν δύο δήμοι, ο Δήμος Περιστερίου και ο Δήμος Νέας Σμύρνης. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε κατά τους μήνες Απρίλιο και Μάϊο του 2019 και επικεντρώθηκε στα πάρκα, άλση και πλατείες των Δήμων. Κατά τη διάρκεια της άνοιξης του 2020, εποχής όπου ήταν σε εξέλιξη ο περιορισμός κυκλοφορίας λόγω της πανδημίας του COVID-19, γεννήθηκε το ερώτημα εάν η συμπεριφορά των πολιτών διαφοροποιήθηκε, ποια ήταν η προσφορά των ελεύθερων αυτών χώρων κατά τη διάρκεια του lockdown και εάν οι πολίτες τους επισκέπτονταν για τους ίδιους λόγους όπως και έναν χρόνο πριν.

Επομένως, διενεργήθηκαν δύο επιτόπιες έρευνες με ερωτηματολόγια. Τα ερωτηματολόγια της πρώτης έρευνας συγκεντρώθηκαν επί τόπου στους φυσικούς χώρους και τους μήνες Απρίλιο και Μάιο του 2019. Τα ερωτηματολόγια της 2ης έρευνας συγκεντρώθηκαν ηλεκτρονικά μέσω μέιλ (e-mail) και τους μήνες Απρίλιο και Μάιο του 2020, δηλαδή ακριβώς έναν χρόνο μετά και κατά τη διάρκεια του περιορισμού της κυκλοφορίας λόγω του COVID-19.

Από την παράθεση των στοιχείων, καθώς από τα αποτελέσματα της συνολικής έρευνας διαπιστώθηκε η περιβαλλοντική, οικονομική, κοινωνική και πολιτισμική συνεισφορά των ελεύθερων δημόσιων χώρων τόσο στο Δήμο Περιστερίου, όσο και στο Δήμο Νέας Σμύρνης. Τα αποτελέσματα και των δύο ερευνών έδειξαν ότι η πλειοψηφία των πολιτών των δύο δήμων είναι ικανοποιημένοι από τους ελεύθερους χώρους της πόλης τους και τις εγκαταστάσεις που υπάρχουν σε αυτή. Το γεγονός αυτό συμβάλει στο να χρησιμοποιούνται συχνά τα πάρκα, άλση και οι πλατείες από τους πολίτες για λόγους κοινωνικούς, πολιτισμικούς, κοινωνικούς, άθλησης, κ.ά.

Τα αποτελέσματα της δεύτερης έρευνας έδειξαν ότι οι πολίτες επίσης και των δύο Δήμων, χρησιμοποίησαν με μεγαλύτερη συχνότητα τους χώρους αυτούς κατά την περίοδο του lockdown λόγω του COVID-19. Φυσικά αυτό δεν έγινε για συμμετοχή τους σε πολιτιστικές δραστηριότητες, εφόσον την περίοδο εκείνη είχαν απαγορευτεί τέτοιου είδους δράσεις αλλά και πάσης φύσεως συγκεντρώσεις. Παρόλα αυτά, οι πολίτες συνέχισαν να επισκέπτονται τους χώρους αυτούς και μάλιστα με μεγαλύτερη συχνότητα, για σωματική άσκηση (περπάτημα), για ψώνια από κοντινά καταστήματα (μαγαζιά τροφίμων, φαρμακεία).

Κλείνοντας, θα πρέπει να τονίσουμε ότι η έρευνα υπογράμμισε τη χρήση των ελεύθερων δημόσιων χώρων από τους πολίτες δύο αστικών πυκνοδομημένων περιοχών, όπως του Δήμου Περιστερίου και του Δήμου Νέας Σμύρνης. Υπογράμμισε επίσης και τη συνεισφορά των χώρων αυτών σε περιπτώσεις πανδημίας. Η εμπειρία των τελευταίων μηνών έδειξε πως οι ελεύθεροι δημόσιοι χώροι σε αστικό περιβάλλον είναι πραγματικά πολύτιμοι, καθώς μπορούν να χρησιμοποιηθούν με ασφάλεια από ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού σε κρίσιμες περιόδους, όπου απαιτείται επαρκές ελεύθερο φυσικό περιβάλλον μέσα στην πόλη.

* Η Ρόϊδω Μητούλα είναι Καθηγήτρια Αστικής και Περιφερειακής Ανάπτυξης του Τμήματος Οικονομίας και Βιώσιμης Ανάπτυξης στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο

Τελευταία Νέα